اقسام «وحی رسالی»

پاسخ اجمالی: بر طبق آیات قرآن، «وحى رسالى» سه گونه است: 1. وحى مستقیم: اِلقاى مستقیم وحى و بدون واسطه بر قلب پیامبر(ص) است. 2. خلق صوت: که در این صورت وحى تنها به گوش پیامبر(ص) رسیده و كسى جز او صدا را نمی شنود. مانند وحى بر حضرت موسى(ع) در كوه طور، و نیز وحى بر پیامبر اسلام(ص) در لیلة المعراج. 3. اِلقاى وحى به وسیله فرشته: که در این صورت جبرئیل پیام الهى را بر روان پیامبر(ص) فرود مى آورد. «قرآن» می فرماید: «او به فرمان خدا، قرآن را بر قلب تو نازل کرده است». پاسخ تفصیلی: بر طبق آیات قرآن، «وحى رسالى» سه گونه است: «وَ مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن یُكَلِّمَهُ اللهُ إِلَّا وَحْیًا أَوْ مِن وَرَاءِ حِجَابٍ أَوْ یُرْسِلَ رَسُولاً فَیُوحِیَ بِإِذْنِهِ مَا یَشَاءُ إِنَّهُ عَلِیٌّ حَكِیمٌ * وَ كَذَٰلِكَ أَوْحَیْنَا إِلَیْكَ رُوحًا مِّنْ أَمْرِنَا»(1)؛ (و امکان ندارد خدا با هیچ انسانى سخن بگوید، مگر از راه وحى یا از پشت حجابى [همچون ایجاد صوت]، یا رسولى [فرشته اى] مى فرستد و به فرمان خود آنچه را بخواهد وحى مى کند؛ چرا که او بلند مقام و حکیم است * همان گونه [که بر پیامبران پیشین وحى فرستادیم] بر تو نیز حقایقى را به فرمان خود وحى کردیم). 1. وحى مستقیم: اِلقاى مستقیم وحى و بدون واسطه بر قلب پیامبر(صلی الله علیه و آله) است. پیامبر اسلام(ص) در این باره مى‌فرماید: «اِنَّ رُوحَ الْقُدُسِ(2)نَفَث‏‏َ فِی رُوعِی‏»(3)؛ یعنى: روح القدس بر درون من دمید. 2. خلق صوت: با رسیدن وحى به گوش پیامبر(صلی الله علیه و آله) به گونه اى كه كسى جز او نشنود. این گونه شنیدن صوت و ندیدن صاحب صوت مانند آن است كه كسى از پس پرده سخن مى گوید؛ و به همین علت با تعبیر «أَوْ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ» از آن یاد شده است. وحى بر حضرت موسى(علیه السلام) به ویژه در كوه طور چنین بود و نیز وحى بر پیامبر اسلام(ص) در لیلة المعراج به همین گونه انجام گرفت. 3. اِلقاى وحى به وسیله فرشته: جبرئیل پیام الهى را بر روان پیامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) فرود مى آورد؛ چنان كه در «قرآن» آمده است: «نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ * عَلَىٰ قَلْبِكَ»(4)؛ (روح الامین آن را نازل کرده * بر قلب [پاک] تو)، و «فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَىٰ قَلْبِكَ»(5)؛ (او به فرمان خدا، قرآن را بر قلب تو نازل کرده است).(6) پی نوشت: پی نوشت: (1). قرآن کریم، سوره شوری، آیات 51 و 52. (2). بنا بر این که روح القدس غیر از جبرئیل باشد. (3). كنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال، المتقی الهندی، علاء الدین علی بن حسام الدین، محقق: بكری حیانی، صفوة السقا، مؤسسه الرساله، بیروت، 1401 هـ ق / 1981 م، چاپ پنجم، ج 4، ص 19؛ الإتقان فی علوم القرآن،‏ سیوطى، ‏جلال الدین، دار الكتاب العربى‏، بیروت‏، 1421هـ ق / 2001 م، چاپ دوم، ج 1، ص 186. (4). قرآن کریم، سوره شعراء، آیات 193 الی 194. (5). همان، سوره بقره، آیه 97. (6). برگرفته از کتاب: علوم قرآنی، معرفت، محمد هادی، موسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید، قم، 1381 هـ ش، ص 16.