منشاء الهامات غریزی؟

پاسخ اجمالی: «وحى» مفهوم وسیع و گسترده اى دارد كه یكى از مصداق هاى آن درك غریزى خاصّى است كه در حیوانات وجود دارد و قرآن مجید درباره زنبور عسل این تعبیر را به كار برده است. مطالعه ساز و کارهای پیچیده زندگی این حشره کوچک و دیگر جانوران خشکی و دریا گواه بر امور بسیار غریبى است كه توجیه آنها جز از طریق الهام غریزى از ناحیه خداوند امكان پذیر نیست. پاسخ تفصیلی: «وحى» در آیات قرآن، و همچنین در كتب لغت، مفهوم وسیع و گسترده اى دارد كه یكى از مصداق هاى آن درك غریزى خاصّى است كه در حیوانات وجود دارد و آن را با هیچ تفسیر مادى نمى توان تفسیر كرد. بلكه وجود آنها دلیلى است بر وجود آن منبع عظیم علم و قدرت در ماوراى عالم طبیعت.قرآن مجید درباره زنبور عسل این تعبیر را به كار برده، چنانكه در آیات 68 و 69 سوره «نحل» اشاره اى پر معنا به وضع شگفت انگیز این حیوان مى كند.امروز كه زندگى زنبوران عسل از سوى دانشمندان مورد بررسى دقیق قرار گرفته است به وضوح معلوم شده كه این حشره آن چنان زندگى اجتماعى و تمدّن شگرف و شگفت انگیزى دارد كه از جهاتى بر زندگى اجتماعى و تمدّن انسان برترى دارد. خانه سازى زنبوران عسل با آن دقت و ظرافتى كه موازین هندسى عمیقاً در آن رعایت شده، طرز جمع آورى عسل و آماده ساختن و ذخیره كردن و محفوظ نمودن از هرگونه آلودگى، طرز تربیت فرزندان، تغذیه مخصوص ملكه، بازرسى از زنبورهایى كه از گل هاى آلوده استفاده كرده اند، دفاع در مقابل دشمنان، پرورش نوزادان، طرز با خبر ساختن افراد كندو از وجود منابع گل از سوى زنبوران كاوشگر و دادن مشخصات دقیق محل از نظر مقدار فاصله و درجه و زاویه، براى حركت دسته جمعى به سوى آن و امثال این امور كه هر كدام بحث هاى مفصّلى را در كتب مربوط به زندگى زنبوران عسل به خود تخصیص داده، امورى است كه توجیه آنها جز از طریق الهام غریزى امكان پذیر نیست.به گفته بعضى از آگاهان تا به حال 4500 نوع زنبور عسل وحشى شناخته شده! امّا شگفتى در این است كه همه آنها یك نوع مهاجرت و كندوسازى و مكیدن و خوردن از گل ها را دارند.(1)متأسّفانه بحث ما ایجاب نمى كند كه از جواب اصلى زیاد كنار رویم؛ وگرنه درباره زنبور عسل و زندگى اسرارآمیز او سخن بسیار است كه تنها یك نمونه آن مسأله ساختن خانه هاى 6 ضلعى با آن زوایاى بسیار دقیق هندسى است. دانشمندان با مطالعات زیاد دریافته اند كه ساختن این حجره هاى كاملا مساوى و مشابه به این صورت، بیشترین ظرفیت را در عین به كار گرفتن كمترین مصالح دارد؛ چرا كه از میان اشكال هندسى تنها سه شكل است كه مى تواند خانه هایى ارائه دهد كه هیچ فاصله اى در میان آنها نباشد. (مثلث متساوى الاضلاع، چهار ضلعى و شش ضلعى) ولى مطالعات هندسى نشان داده كه ساختن حجره 6 ضلعى مصالح كمترى مى خواهد و قدرت مقاومت بیشترى دارد؛ و به همین دلیل زنبور عسل آن را بر دو شكل دیگر ترجیح داده است. به راستی او این الهامات غریزى را از كجا پیدا كرده و در كدام مكتب این درس را فرا گرفته است؟ولى این الهام غریزى منحصر به زنبوران عسل نیست. در بسیارى از انواع حیوانات نمونه هاى شگفت آورى از آن دیده مى شود كه هریك از دیگرى جالب تر است. به عنوان نمونه:یكى از دانشمندان در كتاب خود بنام (دریا دیار عجائب) مى نویسد: «رفتار بعضى از ماهى ها یكى از اسرار طبیعت است كه كسى قادر به بیان علت آن نیست! ماهى قزل آلا دریا را ترك مى كند و به آب شیرین نهرهایى كه در آن زندگى را آغاز كرده بود باز مى گردد. در جهت مخالف جریان آب با كوشش تمام شنا مى كند و از روى صخره ها مى جهد و حتى از زیر آبشار بالا مى پرد!، تعداد آنها گاهى آن قدر زیاد است كه نهر را پر مى كنند. این ماهى ها وقتى كه به آن محلى كه در جستجویش بودند رسیدند؛ تخم گذارى مى كنند و مى میرند!این كه چگونه این ماهى ها نهر یا رودخانه مناسب را مى یابند، از كار رادیو و تلویزیون هم عجیب تر است. زیرا آنها نقشه ندارند و زیر آب دید آنها زیاد نیست و كسى هم راه را به آنها نشان نمى دهد».وى سپس مى افزاید: «از این عجیب تر رفتار مار ماهى است. مار ماهى هاى انگلیس وقتى به هشت سالگى مى رسند آبگیر یا نهرى را كه محل زندگى آنها است رها مى كنند و مثل مار در شب روى علف هاى مرطوب مى خزند، تا به كنار دریا برسند. سپس تمام عرض اقیانوس اطلس را به شنا طى مى كنند و به آب هاى نزدیك برمودا مى روند! آن جا به زیر آب فرو رفته، تخم مى گذارند و مى میرند ... بیشتر بخوانید بچه هاى مار ماهى به سطح آب مى آیند سپس سفر خود را به سوى وطن آغاز مى كنند. این مسافرت دو یا سه سال طول مى كشد (تا به وطن باز گردند).مارماهى چگونه مقصد خود را مى داند با این كه هرگز آن مسیر را طى نكرده؟ این سئوالى است كه شما نیز مانند عاقل ترین دانشمندان مى توانید به آن پاسخ دهید (جواب منفى) زیرا هیچ كس جواب آن را نمى داند!»(2)بسیارى از پرندگان مهاجر راه هاى بسیار طولانى را طى مى كنند و گاه از اروپا تا جنوب آفریقا این راه دور و دراز را مى پیمایند و در مسیر خود هرگز دچار اشتباه نمى شوند؛ تا مدتى این موضوع كه چگونه این پرندگان موفق مى شوند راهى به این دشوارى را پیدا كنند معلوم نبود. بعضى از دانشمندان با آزمایش هاى مفصّل و پیچیده ثابت كردند كه گروهى از آنها مسیر خود را از وضع ستارگان آسمان تشخیص مى دهند.آزمایش ها نشان داد كه آنها به طور غریزى مجموعه هاى ستاره ها را مى شناسند و مى دانند آنها چگونه در آسمان جا به جا مى شوند و چگونه برحسب فصول سال محل آنها عوض مى گردد! حتى هنگامى كه چند ستاره تك تك از زیر ابرهاى انبوه چشمك بزنند این گروه از پرندگان مى توانند راه خود را پیدا كنند!آزمایش هاى دیگر نشان داد كه شناخت آنها از آسمان و صورت هاى فلكى و حركت ستاره ها از طریق ارث به آنها منتقل شده. یعنى اگر هرگز هم آسمان را ندیده باشند؛ در اوّلین برخورد با وضع آسمان همه چیز براى آنها معلوم است. هنوز هم دانشمندان نمى دانند چگونه تصویرهایى به این مفصّلى از محیط هاى اطراف و آسمان ممكن است به حیوان به ارث برسد؟ بخصوص این كه شكل آسمان با گذشت قرن ها عوض مى شود (وآنگهى) نسل هاى نخستین این اطلاعات را از كجا در یافته اند؟!(3)دیگر از نمونه هاى روشن این موضوع، عملى است كه پرنده اى بنام «آكسیك لوپ» هنگام تخم گذارى انجام مى دهد. یكى از دانشمندان فرانسه بنام «وارد» درباره این حیوانات مى گوید:«من در حالات این پرنده مطالعاتى كرده ام. از خصایص او این است كه وقتى تخم گذارى او تمام شد مى میرد؛ یعنى هرگز روى نوزادان خود را نمى بیند، همچنین نوزادان هیچ گاه روى پر مهر مادران خود را نخواهند دید! هنگام بیرون آمدن از تخم به صورت كرم هایى هستند بى بال و پر كه قدرت تحصیل آذوقه و مایحتاج زندگانى را نداشته و حتى قدرت دفاع از خود را در مقابل حوادثى كه با حیات آنها مى جنگد ندارند؛ لذا باید تا یكسال به همین حالت در یك مكان محفوظ بمانند و غذاى آنها مرتباً در كنار آنها باشد! به همین جهت وقتى مادر احساس مى كند كه موقع تخم گذارى او فرار رسیده است؛ قطعه چوبى پیدا كرده و سوراخ عمیقى در آن احداث مى كند. سپس مشغول جمع آورى آذوقه مى شود و از برگ ها و شكوفه هایى كه قابل استفاده براى تغذیه نوزادان او است به اندازه آذوقه یك سال به جهت یكى از آنها تهیه كرده و در انتهاى سوراخ مى ریزد، سپس یك تخم روى آن مى گذارد و سقف نسبتاً محكمى از خمیرهاى چوب بر بالاى آن بنا مى كند! باز مشغول جمع آورى آذوقه مى شود و پس از تأمین احتیاجات یك سال براى یك نوزاد دیگر و ریختن آن در روى طاق اتاق اوّل، تخم دیگر بالاى آن گذارده و طاق دوّم را روى آن مى سازد و به همین ترتیب چند طبقه را ساخته و پرداخته و بعد از اتمام عمل مى میرد!»(4)این اطلاعات وسیع و گسترده را چه كسى به این حیوان كه هرگز مادر خود را ندیده و فرزندانش را نیز نمى بیند داده است؟ هیچ كس پاسخى براى این سئوال ندارد؛ جز از طریق الهامات غریزى از ناحیه خداوند بزرگ.(5) پی نوشت: پی نوشت: (1). اوّلین دانشگاه، دکتر سید رضا پاک نژاد، ج 5، ص 55. (2). دریا دیار عجایب، لین، فردیناند کول، ترجمه: ش‍ه‍ی‍ن‌دخ‍ت‌ ص‍ن‍ع‍ت‍ی‌، ص 116 و 117. (3). حواس اسرارآمیز حیوانات، ویتوس دروشر، ترجمه: لاله زارى، ص 167 - 171 (با تلخیص). (4). فیلسوف نماها، مكارم شیرازى، ناصر، مولف‏، قم‏، چاپ اول‏، ص 118. (5). گرد آوری از کتاب: پیام قرآن، مکارم شیرازی، ناصر، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1386 شمسی، چاپ: نهم، ص 246.