قرآن و بیان «ترس» حضرت موسی(ع)!

پاسخ اجمالی: در سوره «نمل» به داستان عصای حضرت موسی(ع) اشاره شده است. هنگامی که به او دستور داده شد عصایش را بیفکند و عصا به اعجاز الهی به مار عظیمی تبدیل شد، موسی(ع) وحشت کرد و فرار نمود و ترس تمام وجودش را فرا گرفت؛ ولی از آنجا که تمام عالَم محضر خداست و مؤمنان در هیچ حال نباید بترسند از سوی خداوند به موسی(ع) گفته شد: «اى موسى! نترس و پیش بیا كه تو در امن و امانى!». موسى(ع) با این خطاب الهى آرامش خود را بازیافت و با دستور الهی عصا به حالت اول خود بازگشت. پاسخ تفصیلی: در آیه 10 سوره «نمل»، مخاطب موسى بن عمران(علیهما السلام) است، آنجا كه براى نخستین بار مخاطب به خطاب وحى شد و به او دستور داده شد عصایش را بیفكند و عصا به اعجاز الهى به‏ مار عظیمى تبدیل شد، موسى(علیه السلام) وحشت كرد و فرار نمود. در اینجا نخستین درس اخلاقى به موسى(علیه السلام) داده شد كه: «یَا مُوسَى لَا تَخَفْ انِّى لَا یَخَافُ لَدَىَّ الْمُرْسَلُونَ»(1)؛ (اى موسى! نترس كه رسولان در نزد من نمى ‏ترسند!) و با توجّه به اینكه تمام عالَم، محضر خداست و همه جا ذات پاكش حاضر و ناظر است مؤمنان در هیچ حال و در هیچ جا نباید بترسند، بلكه بر ذات پاك او توكّل كنند و با شجاعت و شهامت به سوى اهداف مقدّسى كه دارند پیش بروند. مطابق آنچه در سوره «قصص»، آیه 31 آمده است، به موسى(علیه السلام) گفته شد: «یَا مُوسَى اَقْبِلْ وَ لَا تَخَفْ اِنَّكَ مِنَ الْآمِنِینَ»؛ (اى موسى! نترس و پیش بیا كه تو در امن و امانى!). موسى(علیه السلام) با این خطاب الهى آرامش خود را بازیافت و در اینجا دستور مهمترى به او داده شد و آن اینكه نه تنها از آن مار عظیم نباید بترسد؛ بلكه باید به سوى آن پیش برود و آن را با دست خود بگیرد! تا عصا به حالت اول بازگردد! «قَالَ خُذْهَا وَ لَا تَخَفْ سَنُعِیدُهَا سِیرَتَهَا الْاُولَى».(2) به یقین این كار براى موسى(علیه السلام) بسیار شاقّ و سنگین بود؛ ولى آن را انجام داد و بر آن پیروز شد. آرى موسى(علیه السلام) باید این تجربه بزرگ را در محضر الهى فراگیرد تا بتواند در برابر اژدهاى دیگرى همچون فرعون و فرعونیان بایستد و حكومت و مُلك آنها را در واقع عصاى دست خود كند! بسیارى از مفسّران «جانّ» را - كه در آیه بالا آمده - به معنى مار كوچك و باریك كه با سرعت حمله مى‏ كند تفسیر كرده‏ اند، در حالى كه در جاى دیگر كه موسى(علیه السلام) عصا را در برابر فرعون انداخت تعبیر به «ثعبان» شده كه به معنى اژدهاى عظیم است، به همین دلیل بعضى احتمال داده‏ اند عصا در آغاز كار مبدّل به مار كوچكى شد و تدریجاً به صورت اژدهاى عظیمى در آمد! بعضى نیز گفته ‏اند «عصا» مبدّل به مار عظیمى شد، ولى از نظر سرعت همچون مارهاى‏ كوچك حركت مى‏ كرد! جالب اینكه در قرآن مجید نُه بار جمله «لَا تَخَفْ»؛ (نترس) آمده است كه در پنج مورد، مخاطب موسى بن عمران(علیهما السلام) است، شاید به این جهت كه موسى(علیه السلام) دشمن بسیار بزرگ و خطرناكى همچون فرعون داشت و باید با این خطاب‏ هاى الهى براى مبارزه با او آماده مى ‏شد.(3) پی نوشت: پی نوشت: (1). سوره نمل، آیه 10. (2). سوره طه، آیه 21. (3). گردآوری از: اخلاق در قرآن‏، مكارم شیرازى، ناصر، تهیه و تنظیم: جمعى از فضلاء، مدرسه امام على بن ابى طالب(علیه السلام)، قم‏، 1377 شمسی،‏ چاپ: اول‏، ج 2، ص 230.