«خاتمیت» پیامبر اعظم(ص) در کلام امام علی(ع)

پاسخ اجمالی: امام علی(ع) خطاب به پیكر پاك پیامبر(ص) می فرماید: «پدر و مادرم فدایت باد اى رسول خدا، با مرگ تو چیزى قطع شد كه با مرگ دیگرى قطع نگشت و آن نبوّت و پیام آوردن [از سوى خدا] و اخبار آسمان بود»، این جملات به صراحت خبر از خاتمیّت پیغمبر اكرم(ص) مى دهد و دلیل روشنى بر این است كه بعد از آن حضرت، فرشته وحى هرگز نازل نخواهد شد و این موهبت عظیم كه در سایه وجود ایشان نصیب جهانیان گشته بود با رحلتشان برداشته شد. پاسخ تفصیلی: امام علی(علیه السلام) پیكر پاك پیغمبر اكرم(صلى الله علیه و آله) را مخاطب ساخته و چنین مى گوید: (پدر و مادرم فدایت باد اى رسول خدا، با مرگ تو چیزى قطع شد كه با مرگ دیگرى قطع نگشت و آن نبوّت و پیام آوردن [از سوى خدا] و اخبار آسمان بود)؛ «بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدِ انْقَطَعَ بِمَوْتِكَ مَا لَمْ یَنْقَطِعْ بِمَوْتِ غَیْرِكَ مِنَ النُّبُوَّةِ وَ الانْبَاءِ وَ أَخْبَارِ السَّمَاءِ». جمله «بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی» كه از جمله هاى رائج در میان عرب به هنگام اظهار علاقه به كسى است، اشاره به این است كه عزیزترین عزیزانم پدر و مادر من هستند كه آنها را فداى تو مى كنم. ممكن است به هنگام گفتن این سخن، پدر و مادر گوینده در حیات نباشند همان گونه كه در خطبه مورد بحث چنین است؛ ولى ضررى به مفهوم سخن نمى رساند، زیرا این جمله جنبه كنایى دارد و اشاره به این است كه مخاطب، آن قدر عزیز است كه انسان عزیزترین بستگان خود را فداى او مى كند. در بعضى از روایات آمده است: كه اگر پدر و مادر انسان زنده و مومن باشند، گفتن این سخن اهانتى به آنها مى گردد و سبب عاق شدن مى شود.(1) ولى ظاهراً این حدیث ناظر به مواردى است كه مخاطب مانند پیغمبر و امام نباشد، زیرا چنین تعبیرى در برابر آن بزرگواران نه تنها اهانت نیست، بلكه مایه افتخار است. به همین دلیل این تعبیر در بسیارى از زیارت نامه ها، دیده مى شود در حالى كه بسیارى از زیارت كنندگان، پدران و مادرانشان زنده و اهل ایمانند. تعبیر به «نبوت» و «انباء» و «اخبار السماء» سه مفهوم متفاوت دارد: «نبوّت» اشاره به مقام آن حضرت است و «انباء» برنامه عملى پیامبر(صلی الله علیه و آله) را در ابلاغ وحى آسمانى بیان مى كند و «اخبار السماء» ناظر به خبرهایى است كه مربوط به مسائل شریعت نبوده، مانند خبرهاى غیبى و پیش بینى هاى حوادث آینده. به هر حال جمله هاى بالا به صراحت خبر از خاتمیّت پیغمبر اكرم(صلى الله علیه وآله) مى دهد و دلیل روشنى بر این است كه بعد از آن حضرت، فرشته وحى هرگز نازل نخواهد شد و این موهبت عظیم كه در سایه وجود پیغمبر، نصیب جهانیان بود با رحلت او برداشته شد و ناراحتى شدید امیرمؤمنان على(علیه السلام) نیز به همین جهت است.(2) پی نوشت: پی نوشت: (1). وسائل الشیعة، عاملى، شیخ حر، محمد بن حسن‏، محقق / مصحح: مؤسسة آل البیت(علیهم السلام)‏، قم، ‏‏1409 ق‏، چاپ اول، ج ‏2، ص 440، 26 باب عدم جواز قول الإنسان لغیره بأبی أنت و أمی مع إیمانهما إلا بعد موتهما، ح 1. (2). پیام امام امیر المومنین(علیه السلام)‏، مكارم شیرازى، ناصر، تهیه و تنظیم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامیه‏، تهران‏، 1386 ش، چاپ اول‏، ج 8، ص 550.