منظور از «مجرمان» در قرآن

پاسخ اجمالی: یكی از اوصاف دوزخیان كه «قرآن» به آن اشاره كرده «جرم و گناه» است، مى فرماید: «روز قیامت، مجرمان را [همچون شتران تشنه اى كه به آبگاه مى روند] به سوى جهنّم مى رانیم». منظور از جرم در آیه یا گناهى است كه آمیخته با كفر باشد نه هر گنهكارى، و یا جرم گنهكارانى است كه كاملا در گناه فرو رفته اند به گونه اى كه نه شایسته شفاعتند و نه در خور عفوّ خدا. پاسخ تفصیلی: در «قرآن مجید» تعبیرات كلى و جامعى درباره اوصاف دوزخیان دیده مى شود که یکی از آنها تعبیر «جرم و گناه» است، مى فرماید: «وَ نَسُوقُ الْمُجْرِمِینَ اِلَى جَهَنَّمَ وِرْداً»(1)؛ (روز قیامت، مجرمان را [همچون شتران تشنه اى كه به آبگاه مى روند] به سوى جهنّم مى رانیم). «مجرم» از ماده «جرم» در اصل به معناى قطع كردن است، لذا در مورد قطع كردنِ میوه از درختان یا قطعِ خودِ درختان به كار مى رود و از آنجا كه گنهكاران، خود را با اعمال خویش، از خدا و از نجات و سعادت محروم مى سازند این واژه در مورد آنها به كار رفته است. در مورد اینكه آیا مفهوم آیه این است كه هر گناهى الزاماً سبب ورود در دوزخ است یا نظر به مجرمان خاصّى دارد؟ ظاهر آیه گرچه اطلاق دارد؛ ولى از آیات دیگر ممكن است استفاده شود كه منظور جرمى است كه آمیخته با كفر و بى ایمانى باشد. در آیه 74 سوره «زخرف» مى خوانیم: «اِنَّ الْمُجْرِمِینَ فِی عَذَابِ جَهَنَّمَ خَالِدُونَ»؛ (مجرمان در عذابِ دوزخ جاودانه مى مانند). مسلّم است كه خلود در دوزخ، مخصوص كفّار است نه هر گنهكارى و در آیات 40 تا 42 سوره «مدّثر» مى خوانیم: «فی جَناتٍ یَتَسَائَلُونَ * عَنِ الْمُجْرِمِینَ * مَا سَلَكَكُمْ فِی سَقَرَ»؛ (بهشتیان از مجرمان مى پرسند چه چیز سبب شد كه شما دوزخى شوید؟) و آنها در پاسخ، گناهانى را مى شمرند از جمله تكذیب روز قیامت كه مساوى با كفر است. نظیر این معنا كه سخن از جرمِ آمیخته با كفر است در آیات متعدد دیگرى نیز آمده است.(2) این احتمال نیز وجود دارد كه مراد از مجرمان در آیه مورد بحث، گنهكارانى است كه كاملا در گناه فرو رفته اند به گونه اى كه نه شایسته شفاعتند و نه در خور عفوّ خدا، اینها عموماً وارد دوزخ مى شوند.(3) پی نوشت: پی نوشت: (1). سوره مریم، آیه 86. (2). سوره اعراف، آیات 40، 84 و 133؛ سوره حجر، آیات 12 و 58؛ سوره فرقان، آیه 31؛ سوره نمل، آیه 69 و غیر اینها كه درباره اقوامى همچون قوم لوط، قوم فرعون و دشمنان انبیاء است كه همه كافر بودند، و كلمه «مجرم» در مورد آنان به كار رفته است. (3). گردآوری از كتاب: پیام قرآن‏، مكارم شیرازى، ناصر، تهیه و تنظیم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامیة‏، تهران‏، ‏1386 شمسی‏، چاپ: نهم، ج 6، ص 297.