مجازات «کفران نعمت های الهی»

پاسخ اجمالی: «كفران نعمت های خدا» از گناهان بزرگى است كه «قرآن» درباره آن، وعده دوزخ داده است: «آیا ندیدى كسانى را كه نعمت خدا را تبدیل به كفران كردند و قوم خود را به دار البوار [یعنی جهنم] كشاندند و آنها به آتش جهنّم مى سوزند و [آنجا] بد قرارگاهى است». درباره اینكه منظور از نعمت خدا در این آیه چیست؟ جمعى از مفسّران به پیروى از بعضى روایات، این نعمت را به وجود پیغمبر اكرم(ص) و امامان(ع) تفسیر كرده اند. پاسخ تفصیلی: «كفران نعمت های خدا» از گناهان بزرگى است كه درباره آن وعده دوزخ داده شده است. «قرآن» در این باره مى فرماید: «اَلَمْ تَرَ اِلَى الَّذِینَ بَدَّلُوا نِعْمَةَ اللهِ كُفْراً وَ اَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوارِ * جَهَنَّمَ یَصْلَوْنَها وَ بِئْسَ الْقَرَارِ»(1)؛ (آیا ندیدى كسانى را كه نعمت خدا را تبدیل به كفران كردند و قوم خود را به دار البوار كشاندند، [دار البوار همان] دوزخ است كه آنها به آتشش مى سوزند و بد قرارگاهى است). در اینكه منظور از نعمت خدا در این آیه چیست؟ جمعى از مفسّران بزرگ به پیروى از بعضى از روایات كه در منابع اسلامى وارد شده این نعمت را به وجود پیغمبر اكرم(صلى الله علیه وآله) تفسیر كرده اند. در روایتى از امام صادق(علیه السلام) نیز مى خوانیم: «نَحْنُ وَ اللهِ نِعْمَةُ اللهِ الَّتِی اَنْعَمَ بِهَا عَلَى عِبَادِهِ وَ بِنَا یَفُوزُ مَنْ فَازَ»(2)؛ (به خدا سوگند ما نعمت الهى هستیم كه خدا به بندگانش داده و به وسیله ما، رستگاران رستگار مى شوند). تعبیر به «نحن»؛ (ما) اشاره به تمام خاندان پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله) است و اگر اشاره به معصومین(علیهم السلام) باشد به طریق اولى شخص پیغمبر(ص) را نیز شامل مى شود و با توجه به روایات ثقلین، اهمّیّت این نعمت روشن تر مى گردد به هر حال وجود پیامبر الهى(ص) و امامان معصوم اهل بیت(علیهم السلام) گرچه از بزرگترین نعمت هاى الهى هستند؛ ولى مفهوم آیه را نمى توان محدود كرد و ظاهر این است كه همه نعمت هاى بزرگ الهى را شامل مى شود. مفسّران، كفران كنندگان این نعمت بزرگ را گاهى بنى امیّه یا بنى امیّه و بنى مُغیره یا عموم كفار عصر پیامبر(صلى الله علیه وآله) ذكر كرده اند؛ ولى آن هم از قبیل ذكر مصداق روشن است نه اینكه جنبه انحصارى داشته باشد. به هر صورت در برابر نعمت هاى بزرگ خدا باید شكرگزار بود و از آنها به نحو احسن بهره گیرى كرد و اگر این شكر مبدّل به كفران شود مجازات آن دوزخ است.(3)،(4) پی نوشت: پی نوشت: (1). سوره ابراهیم، آیات 28 و 29. (2). تفسیر قمى، قمى، على بن ابراهیم، تحقیق: موسوى جزایری، سید طیب، دار الكتاب، قم، 1367 شمسی، چاپ: چهارم، ج 1، ص 371. (3). در المیزان فى تفسیر القرآن، طباطبایى، سید محمد حسین، انتشارات اسلامى، قم، 1417 قمری، چاپ: پنجم، ج 12، ص 56 آمده كه: در این آیه تقدیرى است و آن چنین است: بدّلوا شكر نعمة الله كفراً. (4). گردآوری از كتاب: پیام قرآن‏، مكارم شیرازى، ناصر، تهیه و تنظیم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامیة‏، تهران‏، ‏1386 شمسی‏، چاپ: نهم، ج 6، ص 294.