کیفر اخروی «قتل عمد»

پاسخ اجمالی: از دیدگاه قرآن مرتكبان «قتل عمد» عذاب جاودانه دارند، آنجا كه می فرماید: «هركس فرد با ایمانى را از روى عمد به قتل برساند كیفر او دوزخ است، جاودانه در آن مى ماند و خداوند بر او غضب مى كند و او را از رحمتش دور مى سازد و عذاب عظیمى براى او آماده ساخته است». در اینجا چهار كیفر براى قاتلان معین شده است: 1. خلود در جهنّم. 2. غضب الهى. 3. لعن و دور ساختن از رحمت پروردگار. 4. آماده كردن عذاب عظیم براى آنان. پاسخ تفصیلی: از آیات «قرآن مجید» استفاده مى شود كه مرتكبان قتل عمد، عذابِ جاودانه دارند، چنانكه در آیه 93 سوره «نساء» مى خوانیم: «وَ مَنْ یَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزائُهُ جَهَنَّمَ خَالِداً فِیهَا وَ غَضِبَ الله عَلَیْهِ وَ لَعَنَهُ وَ اَعَدَّ لَهُ عَذَاباً عَظِیماً»؛ (هركس فرد با ایمانى را از روى عمد به قتل برساند كیفر او دوزخ است، جاودانه در آن مى ماند و خداوند بر او غضب مى كند و او را از رحمتش دور مى سازد و عذاب عظیمى براى او آماده ساخته است).در اینجا چهار كیفر براى قاتلان عمد بیان شده است: 1. خلود در جهنّم. 2. غضب الهى. 3. لعن و دور ساختن از رحمت پروردگار. 4. آماده كردن عذاب عظیم براى آنان.سؤال این است كه آیا این كیفرها تنها در صورتى است كه در مقام توبه و جبران بر نیایند یا به هر حال دامان آنها را مى گیرد؟ احتمال دوّم بسیار بعید به نظر مى رسد؛ چرا كه حتى شرك كه بالاترین گناهان است با توبه برطرف مى شود و مشركان با پذیرش اسلام بخشوده خواهند شد چگونه مى توان باور كرد كه قتل نفس از آن هم بالاتر باشد؟ بعلاوه در تاریخ اسلام آمده است كه پیغمبر اكرم(صلى الله علیه وآله) از قاتل حمزة بن عبد المطلب كه نامش «وحشى» بود گذشت نمود و توبه او را پذیرفت، بسیارى دیگر از مسلمانان نیز قاتلان پدران و فرزندان و برادران خود را بعد از اسلام آوردن و توبه كردن پذیرفتند. البته مسلم است كه توبه از چنین گناه عظیمى كار ساده اى نیست و تنها با گفتن استغفار مسئله تمام نمى شود؛ بلكه باید یا تسلیم قصاص شود و یا اولیاء مقتول را به وسیله دیه و غیر آن راضى كند و با اعمال آینده، گذشته را جبران نماید.در حدیثى از پیغمبر اكرم(صلى الله علیه وآله) مى خوانیم كه فرمود: «لَزَوَالُ الدُّنْیَا وَ مَا فِیهَا اَهْوَنُ عَلَى اللهِ مِنْ قَتْلِ مُؤْمِنٍ وَ لَوْ اَنَّ اَهْلَ سَمَاوَاتِهِ وَ اَهْلَ اَرْضِهِ اِشْتَرَكُوا فِی دَمِ مُؤْمِنٍ لَاَدْخَلَهُمُ اللهُ تَعَالَی النَّارَ»(1)؛ (نابودى دنیا و آنچه در آن است نزد خدا آسان تر است از كشتن مؤمنى و اگر اهل آسمان ها و اهل زمین در ریختن خون فرد با ایمانى شركت داشته باشند خداوند همه را در آتش داخل مى كند).در اینكه چگونه ممكن است قاتل عمد، خلود در آتش دوزخ داشته باشد با اینكه تنها كافرانند كه مخلّد در آتشند؟ مفسّران پاسخ هاى گوناگونى گفته اند:گاه گفته شده: چنین افرادى موفق به توبه نمى شوند یا كمتر موفق به توبه مى شوند، آنها در آخر عمر بى ایمان از دنیا مى روند و به همین جهت مستحقِّ خلود در دوزخ مى شوند.و گاه گفته اند: این، كیفر كسانى است كه قتل عمد را از روى انكارِ تحریم آن انجام دهند، خود این امر موجب كفر است، و گاه گفته شده كه: خلود در اینجا به معناى مدّت طولانى است نه جاودانگى عذاب.تفسیر اوّل و دوم مناسب تر به نظر مى رسد.(2) پی نوشت: پی نوشت: (1). روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم، آلوسى، سید محمود، تحقیق: على عبدالبارى عطیه، دارالكتب العلمیه، بیروت، 1415 قمری، چاپ: اول، ج 3، ص 111. (2). گردآوری از كتاب: پیام قرآن‏، مكارم شیرازى، ناصر، تهیه و تنظیم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامیة‏، تهران‏، ‏1386 شمسی‏، چاپ: نهم، ج 6، ص 367.