توصیف علم بی پایان الهی از زبان امام علی(ع)

پاسخ اجمالی: امام علی(ع) درباره علم بی پایان خداوند در خطبه 198 «نهج البلاغه» می فرماید: «خداوند به صداى حیوانات وحشى در بیابان ها، گناهان بندگان در خلوتگاه ها و رفت و آمد ماهیان علم دارد». امام(ع) روى پدیده هاى بسیار متنوّع جهان كه چندان مورد توجّه نیست، انگشت گذارده و به علم خداوند در ارتباط با آنان می پردازد. باید دانست علم خداوند درباره این امور، منحصر به امروز و دیروز نیست و در طول میلیون ها سال از این امور مطّلع است. پاسخ تفصیلی: امام علی(علیه السلام) در خطبه 198 «نهج البلاغه» درباره یکی از مهمترین اوصاف حضرت حقّ، یعنی علم بى پایان خداوند، مى فرماید: ([خداوند] صداى نعره حیوانات وحشى را در بیابان ها و گناهان بندگان را در خلوتگاه ها و رفت و آمد ماهیان را در دریاهاى ژرف، و تلاطم امواج آب را بر اثر وزش تندبادها مى داند [و از تمام این جزئیات آگاه و با خبر است])؛ «یَعْلَمُ عَجِیجَ(1) الْوُحُوشِ فِی الْفَلَوَاتِ(2)، وَ مَعَاصِیَ الْعِبَادِ فِی الْخَلَوَاتِ، وَ اخْتِلَافَ النِّینَانِ(3) فِی الْبِحَارِ الْغَامِرَاتِ(4)، وَ تَلَاطُمَ الْمَاءِ بِالرِّیَاحِ الْعَاصِفَاتِ(5)». امام(علیه السلام) در این قسمت از خطبه روى چهار پدیده از پدیده هاى بسیار متنوّع جهان كه چندان مورد توجّه نیست، انگشت گذارده و به علم خداوند در ارتباط با آنان می پردازد. نخست اینكه در سرتاسر بیابان هاى دنیا، حیوانات وحشى فراوانى وجود دارند كه نعره ها و صداهای آنها به گوش ما شهرنشینان نمى رسد؛ اما خداوند از آن با خبر است و مى داند كدام حیوان در كدام مكان و كدام زمان نعره اى كشید و كمّیّت و كیفیّت آن چگونه بوده است؟ دیگر اینكه گناهان زیادى در خلوتگاه و دور از چشم توده هاى مردم انجام مى گیرد كه همه ما از آن بى خبریم؛ ولى خدا مى داند كه كدام انسان در چه زمان و در چه مكان، چه گناهى را مرتكب شده و نیز مى داند در اعماق دریاها و به دور از چشم انسان ها كدام یك از ماهیان در چه زمان و مكانى رفت و آمد دارند. همچنین مى داند امواجى كه در صفحه اقیانوس ها، هر شب و روز به حركت در مى آیند و ما انسان ها جزء بسیار كوچكى از آن را مى بینیم در چه زمان و مكانى حركت کرده و چه زمانی آرام مى گیرد. اگر بر همه اینها این نكته را بیفزاییم كه علم خداوند درباره این امور، منحصر به امروز و دیروز نیست؛ بلكه در طول میلیون ها سال كه این حوادث شب و روز واقع شده (به استثناى گناه انسان ها كه زمان محدودترى دارد) خدا مى داند كه كدام یك از این پدیده ها در كجا و به چه صورت تحقق یافته است. حال اگر بر اینها بیفزاییم كه تنها كره زمین نیست كه مركز حوادث گوناگون است، بلكه میلیاردها ستاره تنها در كهكشان ماست كه مركز حوادث گوناگون دائمى است به اضافه كهكشان هاى دیگر كه سر به میلیاردها مى گذارد. آرى! مجموعه اینها در علم خدا جمع است و اینجاست كه باور مى كنیم آنچه را قرآن مجید در آیه 27 سوره «لقمان» فرموده است: «وَ لَوْ أَنَّمَا فِى الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلَامٌ وَ الْبَحْرُ یَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ مَّا نَفِدَتْ كَلِمَاتُ اللهِ إِنَّ اللهَ عَزِیزٌ حَكِیمٌ»؛ (و اگر همه درختان روى زمین قلم شوند و دریا براى آن مركب گردد و هفت دریا به آن افزوده شود [اینها همه تمام مى شود؛ ولى] كلمات خدا پایان نمى پذیرد، خداوند توانا و حكیم است) عین واقعیت است و نه تنها این آیه اغراق نیست؛ بلكه نسبت به دایره گسترده خداوند چیز مهمى محسوب نمى شود.(6) پی نوشت: پی نوشت: (1). «عجیج» از ریشه «عجّ» بر وزن «حجّ» به معناى فریاد كشیدن و نعره زدن است و معمولا درباره حیوانات به كار مى رود. (2). «فلوات» جمع «فلات» به معناى زمین گسترده بى آب و علف است و گاه به مطلق دشت ها و بیابان ها گفته مى شود. (3). «نینان» جمع «نون» به معناى ماهى بزرگ است و گاه به «نهنگ» اطلاق مى شود. (4). «غامرات» از ریشه «غمر» بر وزن «عمد» به معناى از بین بردن اثر چیزى است. سپس به آب هاى زیادى كه تمام چهره زمین یا موجودات درون آن را مى پوشاند، اطلاق شده است و دریاى «غامر» همان دریاى عمیق است. (5). «عاصفات» جمع «عاصفه» از ریشه «عصف» بر وزن «حذف» به معناى كاه است و «عاصف» به تندبادى گفته مى شود كه برگ هاى خشكیده و كاه مانند را به هر طرف پراكنده مى كند و یا اشیاء را همچون كاه از هم متلاشى مى سازد. (6). گردآوری از کتاب: پیام امام امیر المؤمنین(علیه السلام)‏، مكارم شیرازى، ناصر، تهیه و تنظیم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامیة‏، تهران‏، 1386 شمسی‏، چاپ: اول‏، ج 7، ص 671.