«هدایت تکوینی» موجودات

پاسخ اجمالی: «هدایت تکوینی» به این معناست که هر کدام از موجودات ضمن اینکه با هدف ویژه ای آفریده شدند، بعد از آن نیز به حال خود رها نشده و با هدایت مرموزى به سوى اهداف خود رهبرى مى‌شوند. این «هدایت تكوینى» از نشانه‌ هاى ذات مقدّسى است كه این جهان بزرگ را آفریده و تربیت و رهبرى مى‌ كند. این هدایت بحثی کلی و عمومی است که شامل همه موجودات و از جمله انسان می شود، و این چیزى ماوراى هدایت انبیاء(ع) است كه «هدایت تشریعى» نام دارد و مخصوص انسان‌ ها است. پاسخ تفصیلی: در آیه 50 سوره طه گفتگوى موسى بن عمران(علیه السلام) در برابر «فرعون» مطرح است كه وقتى از او و برادرش «هارون» سؤال مى‌ كند: این پروردگار شما كه به سوى او دعوت مى‌ كنید، كیست؟ او بلافاصله در جواب مى‌ گوید: (گفت: پروردگار ما همان کسى است که به هر موجودى، آنچه را لازمه آفرینش او بوده داده؛ سپس هدایت کرده است)؛ «قالَ رَبُّنَا الَّذِى أَعْطى كُلَّ شَىءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى». روشن است هر موجودى براى هدفى ساخته شده، و هر كدام از گیاهان و حیوانات، اعم از پرندگان و حشرات و حیوانات صحرا و دریا، هر كدام براى محیط ویژه‌ اى آفریده شده‌ اند؛ و به خوبى مى‌ بینیم كه هماهنگى كامل با محیط خود دارند، و آنچه مورد نیاز آنها است در اختیارشان قرار داده شده است. این در مرحله آغاز خلقت. اما در مرحله «هدایت تكوینى» به وضوح مى‌ بینیم كه هیچ موجودى بعد از آفرینش به حال خود رها نشده؛ بلكه با هدایت مرموزى به سوى اهداف خود رهبرى مى‌ شود. بسیارى از آنها علوم و دانش‌ هایى دارند كه مسلّما از طریق تجربه شخصى و یا از طریق یادگیری، به آنها نرسیده؛ این نوع هدایت که از آن به عنوان هدایت تکوینی نام برده می شود، از نشانه‌ هاى ذات مقدّسى است كه این جهان بزرگ را آفریده و تربیت و رهبرى مى‌ كند. البته این سخن تنها مربوط به انسان نیست؛ بلكه مفاد آیه یك بحث كلّى و جامع و عمومى است كه افراد انسان را نیز شامل مى‌ شود، و این چیزى ماوراى هدایت انبیاء و پیامبران(علیهم السلام) است كه «هدایت تشریعى» نام دارد و مخصوص انسان‌ ها است. كودكى كه از مادر متولّد مى‌ شود، بدون هیچ مقدّمه پستان مادر را به دهان مى‌ گیرد و منابع شیر را در پستان تحریك مى‌ كند! او از كجا این درس را آموخته كه براى ادامه حیات باید این راه را بپیماید؟ او از كجا مى‌ داند كه براى رفع نیازهایش كه توانائى بر انجام آن ندارد بهترین راه گریه است؟ گریه‌ اى كه مادر را در خواب و بیدارى تكان مى‌ دهد و به یارى او وا مى‌ دارد؛ و همچنین علوم و دانش‌ هاى دیگرى كه انسان در مقاطع مختلف بدون نیاز به معلّم از آن بهره مى‌ گیرد. شبیه همین معنى در آیات دیگر قرآن نیز دیده مى‌ شود: در آیه 3 سوره «اعلى» مى‌خوانیم: «وَ الَّذِىْ قَدَّرَ فَهَدى»؛ (و همان کس که اندازه گیرى کرد و هدایت نمود).(1) پی نوشت: پی نوشت: (1). پیام قرآن، مکارم شیرازی، ناصر، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1386 هـ ش، چاپ نهم، ج 2، ص 132.