«دریا» در سخنان معصومین(ع)

پاسخ اجمالی: معصومین(ع) از «دریا» به عنوان نشانه ای بزرگ بر عظمت خداوند تعبیر کرده اند. امام علی(ع) در مناجات خود می فرماید: «تو كسى هستى كه عظمتت در آسمان و قدرتت در زمین، و شگفتى‌هاى خلقتت در دل دریاها است». همچنین امام صادق(ع) می فرماید: «اگر مى‌خواهى وسعت حكمت آفریدگار و كوتاهى علم مخلوقات را بدانى نظر به آنچه در اقیانوس ‌ها از انواع ماهیان و جنبندگان آب و صدف ‌ها است بیفكن. انواعى كه شماره ندارد، و منافع آن تدریجا براى بشر بر اثر حوادثى كه در زندگى او پیش مى آید روشن مى گردد». پاسخ تفصیلی: با توجه به عجایب فراوانی که در دریاها نهفته است باید با یك دنیا خضوع و اخلاص به این جمله معروف دعاى جوشن مترنّم شویم و بگوئیم: «یَا مَنْ فِى الْبِحارِ عَجائِبُهُ»(1)؛ (اى كسى كه شگفتى‌ هاى قدرتت در دریاها است). آن روز كه این جمله در دعاى جوشن از پیغمبر اكرم (صلی الله علیه و آله) نقل شد؛ هنوز اسرار دریاها بر كسى مكشوف نبود، و امروز عظمت این جمله براى ما از هر زمانى روشن‌ تر است. در دعا و مناجات دیگرى از امیرمؤمنان على(علیه السلام) آمده است، كه فرمود: «أَنْتَ الَّذِىْ فِى السَّماءِ عَظَمَتُكَ، وَ فِى اْلأَرْضِ قُدْرَتُكَ، وَ فِى الْبِحارِ عَجائِبُكَ»(2)؛ (تو كسى هستى كه عظمتت در آسمان و قدرتت در زمین، و شگفتى‌ هاى خلقتت در دل دریاها است). همچنین امیرمؤمنان على(علیه السلام) در حدیث دیگری می فرمایند: «سَخَّرَ لَكُمُ الْمَاءَ یَغْدُو عَلَیْكُمْ وَ یَرُوحُ صَلَاحاً لِمَعَاشِكُمْ وَ الْبَحْرَ سَبَباً لِكَثْرَةِ أَمْوَالِكُم‏»(3)؛ (خداوند آب را مسخّر فرمان شما قرارداد، صبحگاهان مى‌ رود و عصر باز مى‌ گردد، تا زندگى شما را سامان بخشد [این تعبیر ممكن است اشاره به جزر و مد دریا و آثار حیاتى آن باشد] و دریا را وسیله وفور و كثرت اموال شما قرار داد). این بحث را با فرازى از حدیث معروف «توحید مفضّل» از امام صادق(علیه السلام) پایان مى‌ دهیم؛ حضرت می فرمایند: «فَإِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَعْرِفَ سَعَةَ حِكْمَةِ الْخَالِقِ وَ قِصَرَ عِلْمِ الْمَخْلُوقِینَ فَانْظُرْ إِلَى مَا فِی الْبِحَارِ مِنْ ضُرُوبِ السَّمَكِ وَ دَوَابِّ الْمَاءِ وَ الْأَصْدَافِ وَ الْأَصْنَافِ الَّتِی لَا تُحْصَى وَ لَا تُعْرَفُ مَنَافِعُهَا إِلَّا الشَّیْ‏ءُ بَعْدَ الشَّیْ‏ءِ یُدْرِكُهُ النَّاسُ بِأَسْبَابٍ تُحْدَثُ‏»(4)؛ (اگر مى‌خواهى وسعت حكمت آفریدگار و كوتاهى علم مخلوقات را بدانى نظر به آنچه در اقیانوس‌ ها از انواع ماهیان و جنبندگان آب و صدف‌ ها است بیفكن. انواعى كه شماره ندارد، و منافع آن تدریجا براى بشر بر اثر حوادثى كه در زندگى او پیش مى‌ آید روشن مى‌ گردد). آرى در دریا و جنبندگان دریا و گیاهان دریائى و غیر آن منافع و بركاتى است كه هر روز كه بر عمر بشر مى‌ گذرد اسرار تازه‌ اى از آن كشف مى‌ شود؛ و فوائد جدیدى بر او ظاهر مى‌ گردد كه او را در برابر خالق این همه نعمت‌ ها وادار به خضوع مى‌ كند.(5) پی نوشت: پی نوشت: (1). كلیات مفاتیح الجنان‏، قمى، عباس‏، اسوه‏، قم، بی تا، ص 94، دعاى جوشن كبیر، بند 58. (2). بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، 1403 ق‏، چاپ دوم، ج ‏94، ص 202، «الیوم الثالث عشر». (3). همان، ج ‏57، ص 39، باب 30 «الماء و أنواعه و البحار و غرائبها و ما ینعقد فیها و علة المد و الجزر و الممدوح من الأنهار و المذموم منها». (4). همان، ج ‏3، ص 109، باب 4 «الخبر المشتهر بتوحید المفضل بن عمر». (5). پیام قرآن، مکارم شیرازی، ناصر، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1386 ش، چاپ نهم، ج 2، ص 284.