«قیامت» روزى كه مال و فرزندان در آن سودى نمى بخشد

پاسخ اجمالی: خداوند در توصیف روز «قیامت» در قرآن می فرماید: «روزى كه مال و فرزندان در آن سودى نمى بخشد». اصولا سرمایه هاى مهم دنیا در سه چیز خلاصه مى شود: مال و ثروت، فرزندان برومند و دوستان با وفا؛ اما مشكلات محشر و گرفتارى هاى هولناك آن، چنین نیست كه بتوان با استفاده از مال و ثروت یا كمك فرزندان و دوستان، آنها را برطرف ساخت؛ چراكه معیار در آن جا چیز دیگر است؛ حلاّل مشكلات محشر، ایمان و عمل صالح و قلب سلیم است، قلبى خالص از هر گونه شرك و ریا و فارغ از غیر خدا. پاسخ تفصیلی: خداوند در توصیف روز قیامت در قرآن می فرماید: (روزى كه مال و فرزندان در آن سودى نمى بخشد)؛ «یَوْمَ لایَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ»، (مگر كسى كه با قلب سلیم به پیشگاه خداوند آید)؛ «اِلاّ مَنْ اَتَى اللهَ بِقَلْب سَلیم»(1) و در توصیف دوّم مى فرماید: (آن روز روزى است كه نه خرید و فروش در آن است و نه پیوندهاى دوستى)؛ «یَوْمٌ لا بَیْعٌ فِیهِ وَ لا خِلالُ».(2) در حقیقت سرمایه هاى مهم دنیا در سه چیز خلاصه مى شود: مال و ثروت، فرزندان برومند و دوستان با وفا؛ اما مشكلات محشر و گرفتارى هاى هولناك آن، چنان نیست كه بتوان با استفاده از مال و ثروت یا كمك فرزندان و دوستان، آنها را برطرف ساخت و به فرض كه تمام اموال دنیا به آنجا انتقال یابد و همه فرزندان و دوستان در كنار انسان باشند، ممكن نیست گرهى از كار او بگشایند؛ چراكه معیار در آن جا چیز دیگری است، حلاّل مشكلات محشر، ایمان و عمل صالح و قلب سلیم است، قلبى خالص از هر گونه شرك و ریا و فارغ از غیر خدا. در این جهان غالب مشكلات از طریق مال و ثروت و دادن فدا، خسارت، رشوه و مانند آن به صورت مشروع یا نامشروع قابل جبران است و بسیارى از مشكلات نیز به كمك نیروهاى انسانى مخصوصاً فرزندان پرمحبت و دوستان مخلص حل شدنى است. بنابراین غالب مشكلات این جهان با این وسائل برطرف مى گردد، در حالى كه این امور در آن جا هیچ كاربردى ندارد. البتّه منظور از مال و فرزندان، مال و فرزندانى نیست كه در طریق جلب رضاى الهى به كار گرفته شده یا دوستانى كه بتوانند در پیشگاه خدا شفاعت كنند؛ بلكه منظور این است كه اگر این سرمایه ها به آن جا منتقل شود هیچ كارى از آن ها ساخته نیست و لذا در آیه 67 سوره «زخرف» مى خوانیم: «اَلاَخِلاّءُ یَوْمَئِذ بَعْضُهُمْ لِبَعْض عَدُوٌّ اِلاَّ الْمُتَّقینَ»؛ (دوستان در آن روز دشمنان یكدیگرند مگر پرهیزكاران!).(3) پی نوشت: پی نوشت: (1). سوره شعراء، آیات 88 و 89. (2). سوره ابراهیم، آیه 31. (3). گردآوری از كتاب: پیام قرآن‏، مكارم شیرازى، ناصر، تهیه و تنظیم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامیه‏، تهران‏، ‏1386 شمسی‏، چاپ نهم، ج 5، ص 85.