حقیقت «میزان»

پاسخ اجمالی: قرائن نشان مى دهد كه منظور از میزان، وسیله سنجش به معنى عام آن است؛ زیرا مى دانیم هر چیزى وسیله سنجش مناسب خود را دارد. بنابراین منظور از میزان هاى سنجش اعمال، كسانى هستند كه اعمال نیكان و بدان را با اعمال آنها مى سنجند، چنانكه در روایت آمده است كه: «امیر مؤمنان(ع) و امامان(ع) از فرزندان او میزان هاى عدل قیامت هستند». در واقع این شخصیت هاى بزرگ و نمونه، مقیاس هاى سنجش اعمالند و اعمال هر كس به آن اندازه اى كه به آنها شباهت دارد «وزین» است و آنچه به آنها شباهت ندارد بی وزن یا كم وزن است. پاسخ تفصیلی: آنها كه ترازوهاى آن جهان را هم چون ترازوهاى این دنیا پنداشته اند مجبور شده اند كه براى اعمال انسانها در آنجا نوعى سنگینى و وزن قائل شوند تا با آن ترازوها قابل توزین باشد؛ ولى قرائن نشان مى دهد كه منظور از «میزان»، وسیله سنجش به معنى عام آن است؛ زیرا مى دانیم هر چیزى وسیله سنجش مناسب خود دارد، وسیله سنجش حرارت را «میزان الحراره» یا «دماسنج» مى گویند و وسیله هوا را «میزان الهواء» یا «هواسنج». بنابراین منظور از میزان هاى سنجش اعمال، كسانى هستند كه اعمال نیكان و بدان را با اعمال آنها مى سنجند، چنانكه مرحوم علامه مجلسى از شیخ مفید نقل مى كند كه در روایت آمده: «إنّ اَمیرَ الْمؤمِنینَ وَ الأئمّةَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ(علیه السلام) هُمُ الْمَوازِینُ»(1)؛ (امیرمؤمنان و امامان از فرزندان او(علیهم السلام) میزان هاى عدل قیامت هستند). در «اصول كافى» و «معانى الاخبار» نیز از امام صادق(علیه السلام) نقل شده كه شخصى از معنى آیه: «وَ نَضَعُ الْمَوَازِینَ الْقِسْطَ لِیَوْمِ الْقِیَامَةِ»(2)؛ (ما ترازوهاى عدل را در روز قیامت نصب مى كنیم) سؤال كرد، فرمود: «هُمُ الْاَنْبِیاءُ وَ الاُوْصِیاءُ»(3)؛ (میزان هاى سنجش، همان پیامبران و جانشینان آنها هستند!). در یكى از زیارات مطلقه امیرمؤمنان علی(علیه السلام) مى خوانیم: «اَلسَّلامُ عَلَى مِیزَانِ الأَعْمَالِ»(4)؛ (سلام بر میزان سنجش اعمال!) در واقع این شخصیت هاى بزرگ و نمونه، مقیاس هاى سنجش اعمالند و اعمال هر كس به آن اندازه اى كه به آنها شباهت دارد «وزین» است و آنچه به آنها شباهت ندارد بی وزن یا كم وزن است؛ حتى در این جهان نیز اولیاء الله مقیاس سنجش اند؛ ولى در جهان دیگر این مسأله به مرحله ظهور و بروز مى رسد.(5)،(6) پی نوشت: پی نوشت: (1). بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، 1403 قمری‏، چاپ: دوم، ج 7، ص 252، باب (المیزان)؛ تصحیح اعتقادات الإمامیه‏، مفید، محمد بن محمد، كنگره شیخ مفید، قم‏، 1414 قمری، ‏چاپ: دوم، ص 115، فصل (فی الحساب و الموازین). (2). سوره انبیاء، آیه 47. (3). البرهان فى تفسیر القرآن، بحرانى، سید هاشم، تحقیق: بنیاد بعثت، بنیاد بعثت، تهران، 1416 قمری، چاپ: اول، ج 3، ص 820؛ الكافی، كلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر و آخوندى، محمد، دار الكتب الإسلامیة، تهران، ‏1407 قمری، چاپ: چهارم، ج 1، ص 419، باب (فیه نكت و نتف من التنزیل فی الولایة)؛ معانی الأخبار، ابن بابویه، محمد بن على‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، جامعه مدرسین، قم، 1403 قمری، چاپ: اول‏‏، ص 32، باب (معنى الموازین التی توزن بها أعمال العباد). (4). مرحوم محدث قمى در كلیات مفاتیح الجنان‏، قمى، شیخ عباس‏، اسوه‏، قم، بی تا، ص 346 این زیارت را به عنوان زیارت اول از زیارات مطلقه آورده است. (5). پیام قرآن‏، مكارم شیرازى، ناصر، تهیه و تنظیم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامیة‏، تهران‏، ‏1386 شمسی‏، چاپ: نهم، ج 6، ص 124. (6). گردآوری از کتاب: یكصد و هشتاد پرسش و پاسخ‏، مكارم شیرازى، ناصر، تهیه و تنظیم: حسینى، سید حسین، دار الكتب الاسلامیة، تهران، ‏1386 شمسی، ‏چاپ: چهارم‏، ‏ص 377.