علت «ترس از مرگ» از منظر روایات

پاسخ اجمالی: در روایات تاكید شده كه ترس از مرگ به خاطر آن است كه انسان آخرت خود را ویران ساخته و دنیاى خود را آباد نموده است؛ لذا اكراه دارد كه از آبادى به سوى ویرانى برود و در روایت دیگری آمده است انسانی كه ثروتی داشته ولی برای آخرتش چیزی از پیش نفرستاده است طبیعتا حاضر به جان دادن نیست. همچنین امام هادى(ع) علت ترس از مرگ را نشناختن حقیقت مرگ دانستند و مرگ را به حمام تمیزى تشبیه نمودند كه انسان آلوده وارد آن مى شود تا هرگونه غم و اندوه خود را شستشو دهد و به شادمانى برسد. پاسخ تفصیلی: در روایات اسلامى نكته هاى جالبى در زمینه دلائل ترس و وحشت از مرگ دیده مى شود كه بسیار جالب و آموزنده است: 1- مردى از امام حسن مجتبى(علیه السلام) پرسید: «یَابْنَ رَسُولِ الله! ما بالُنا نَكْرَهُ الْمَوْتَ وَ لا نُحِبُّهُ؟»؛ (چرا ما مرگ را ناخوشایند مى دانیم و دوست نداریم؟) امام فرمود: «اِنَكُمْ اَخْرَبْتُمْ آخِرَتَكُمْ وَ عَمَّرْتُمْ دُنْیاكُمْ وَ اَنْتُمْ تَكْرَهَوُنَ النَّقْلَةَ مِنَ الْعِمْرانِ اِلَى الْخَرابِ!»(1)؛ (این به خاطر آن است كه شما آخرت خود را ویران ساختید و دنیاى خود را آباد كردید، لذا اكراه دارید كه از آبادى به سوى ویرانى روید). 2- امام صادق(علیه السلام) مى فرماید: مردى خدمت پیامبر(علیه السلام) آمد و عرض كرد: «مالى لا اُحِبُّ الْمَوْتَ»؛ (چرا من مرگ را دوست ندارم؟) پیامبر فرمود: «اَلَكَ مالٌ؟»؛ (آیا ثروتى دارى؟) عرض كرد: آرى. فرمود: «فَقَدَّمْتَهُ؟»؛ (آیا از پیش فرستاده اى؟) عرض كرد: نه! فرمود: «فَمِن ثَمَّ لا تُحِبُّ الْمَوْتَ»(2)؛ (از اینجاست كه مرگ را دوست ندارى). 3- در حدیث دیگرى مى خوانیم كه امام هادى(علیه السلام) به عیادت یكى از یاران رفت و او را مشاهده كرد كه پیوسته مى گرید و از ترس مرگ بیتابى مى كند. امام به او فرمود: «یا عَبْدَ الله! تَخافُ مِنَ الْمَوْت لاِنَّكَ لا تَعْرِفَهُ»(3)؛ (بنده خدا! تو از مرگ مى ترسى به خاطر آنكه حقیقت مرگ را نمى شناسى) سپس امام(علیه السلام) مرگ را به حمام تمیزى تشبیه فرمود كه انسان آلوده اى وارد آن مى شود و او را از هرگونه غم و اندوه و ناراحتى شستشو مى دهد و به سرور و شادمانى مى رساند. 4- امام زین العابدین على بن الحسین(علیه السلام) مى گوید: «لَمَّا اشْتَدَّ الاْمْرُ بِالحُسَیْنِ بْنِ عَلِّى بْنِ اَبى طالِب ... بیشتر بخوانید كانَ الْحُسَیْنُ وَ بَعْضُ مَنْ مَعَهُ تَشْرُقُ اَلْوانُهُمْ وَ تَهْدَأُ جَوارِحُهُمْ وَ تَسْكُنُ نُفُوسُهُمْ، فَقالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْض اُنْظُرُوا لایُبالى بِالْمَوْتِ!»(4)؛ (هنگامى كه كار بر امام حسین(علیه السلام) [در روز عاشورا] سخت شد، او و بعضى از یارانش [لحظه به لحظه] چهره هایشان برافروخته تر و اعضاى بدنشان آرام تر و خونسردیشان بیشتر مى شد، بعضى به بعضى دیگر گفتند ببینید اینها اصلا اعتنائى به مرگ ندارند!). این احادیث در زمینه شرح علت ترس از مرگ به قدر كافى گویاست و نیازى به شرح ندارد.(5) پی نوشت: پی نوشت: (1). معانی الأخبار، ابن بابویه، محمد بن على‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، جامعه مدرسین‏، قم، 1403 قمری، چاپ اول‏‏، ص 390، باب (نوادر المعانی)؛ بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، 1403 قمری‏، چاپ دوم، ج ‏6، ص 129، باب 4 (حب لقاء الله و ذم الفرار من الموت)، ح 18. (2). الجعفریات (الأشعثیات)، ابن اشعث، محمد بن محمد، مكتبة النینوى الحدیثة، تهران، چاپ اول‏‏، بى تا، ص 211، باب (علة كراهة الموت)؛ دعائم الإسلام‏، ابن حیون، نعمان بن محمد مغربى‏، محقق / مصحح: فیضى، آصف‏، مؤسسة آل البیت(علیهم السلام)‏، قم،‏ 1385 قمری‏، چاپ دوم‏، ج ‏2، ص 328، 4 فصل (ذكر فضل الصدقة)؛ تصحیح اعتقادات الإمامیه‏، صدوق، محمّد بن على بن بابویه‌، گنگره للشیخ المفید، قم‏، 1414 قمری، ‏چاپ دوم، ص 57، 16 باب (الاعتقاد فی الموت)؛ الخصال‏، ابن بابویه، محمد بن على‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، جامعه مدرسین‏، قم، 1362 شمسی، چاپ اول‏‏، ج ‏1، ص 13، (خصلة من أجلها لا یحب الموت)؛ بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، 1403 قمری‏، چاپ دوم، ج ‏6، ص 127، باب 4 (حب لقاء الله و ذم الفرار من الموت)، ح 9. (3). معانی الأخبار، ابن بابویه، محمد بن على‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، جامعه مدرسین، قم، 1403 قمری، چاپ اول‏‏، ص 290، باب (معنى الموت)، ح 9؛ تصحیح اعتقادات الإمامیه‏، صدوق، محمّد بن على بن بابویه‌، گنگره للشیخ المفید، قم‏، 1414 قمری، ‏چاپ دوم، ص 56، 16 باب (الاعتقاد فی الموت)؛ بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، 1403 قمری‏، چاپ دوم، ج ‏6، ص 156، باب 6 (سكرات الموت و شدائده و ما یلحق المؤمن و الكافر عنده). (4). معانی الأخبار، ابن بابویه، محمد بن على‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، جامعه مدرسین، قم، 1403 قمری، چاپ اول‏‏، ص 288، باب (معنى الموت)؛ بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، 1403 قمری‏، چاپ دوم، ج ‏6، ص 154، باب 6 (سكرات الموت و شدائده و ما یلحق المؤمن و الكافر عنده)؛ تصحیح اعتقادات الإمامیه‏، صدوق، محمّد بن على بن بابویه‌، گنگره للشیخ المفید، قم‏، 1414 قمری، ‏چاپ دوم، ص 52، 16 باب (الاعتقاد فی الموت). (5). گردآوری از كتاب: پیام قرآن‏، مكارم شیرازى، ناصر، تهیه و تنظیم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامیه‏، تهران‏، ‏1386 شمسی‏، چاپ نهم، ج 5، ص 351.