کامیابی مردگان از اعمال بازماندگان

پاسخ اجمالی: روایات زیادى در منابع اسلامى داریم كه نشان مى دهد اعمال خیرى كه انسان براى درگذشتگان انجام می دهد به صورت هدایائى به آنها مى رسد، این مطلب هم دلالت بر وجود عالم برزخ دارد و هم دلیل بر ارتباط اموات با این جهان است. در روایات متعددى آمده كه اگر انسان در میان مردم، سنّت حسنه اى یا سنّت سیّئه اى بگذارد، آثارش به او مى رسد؛ همچنین مردگان از بركات صدقات جاریه (یعنی كارهاى نیكى كه اثر مستمر دارد) نیز بهره مند می شوند. پاسخ تفصیلی: روایات زیادى كه در منابع مختلف اسلامى آمده است نشان مى دهد كه اعمال خیرى كه براى گذشتگان انجام داده مى شود به صورت هدایائى به آنها مى رسد، این مطلب از یك سو دلالت بر وجود عالم برزخ دارد و از سوى دیگر دلیل بر ارتباط آنها با این جهان است. در حدیثى از امام على بن موسى الرضا(علیهما السلام) مى خوانیم: «ما مِنْ عَبْد زار قَبْرَ مُؤمِن فَقَرَءَ عَلَیْهِ اِنَّا اَنْزَلْناهُ فىِ لَیْلَةِ الْقَدْرِ سَبْعَ مَرّات اِلاّ غَفَرَ اللهَ لَهُ وَ لِصاحِبِ الْقَبْرِ»(1)؛ (هیچ مؤمنى نیست كه زیارت قبر مؤمنى كند و هفت مرتبه انا انزلناه را بر او بخواند مگر اینكه خدا او و صاحب قبر را مى آمرزد). بلكه از پاره اى از روایات استفاده مى شود كه: «حضرت مسیح(علیه السلام) از كنار قبرى گذشت و صاحب آن را در عذاب الهى دید، سال دیگر كه از آنجا مى گذشت آرامشى بر او مشاهده كرد، هنگامى كه از پیشگاه خداوند سؤال كرد خطاب آمد كه این به خاطر كار خیرى است كه فرزند صالح او انجام داد، جادّه اى را اصلاح و یتیمى را پناه داد».(2) حتّى از روایات متعددى استفاده مى شود كه اگر انسان سنّت حسنه اى در میان مردم بگذارد یا سنّت سیّئه اى، آثارش به او مى رسد و همچنین صدقات جاریه (كارهاى نیكى كه اثر مستمر دارد) بركاتش به او واصل مى گردد.(3) در حدیثى از امام صادق(علیه السلام) مى خوانیم كه فرمود: «سِتُّ خِصالِ یَنْتَفِعُ بِهَا الْمُؤْمِنُ مِنْ بَعْدِ مَوْتِهِ وَلَدٌ صالِحٌ یَسْتَغْفِرُلَهُ وَ مُصْحَفٌ یَقْرَءُ وَ قَلِیبٌ یَحْفِرُهُ وَ غَرْسٌ یَغْرِسُهُ وَ صَدَقَةُ ماء یُجْرِیْهِ وَ سُنَّةٌ حَسَنَةٌ یُؤخَذُ بِها بَعْدَهُ»(4)؛ (شش چیز است كه مؤمن بعد از مرگش از آن بهره مى گیرد، فرزند شایسته اى كه استغفار براى او كند، قرآنى كه مردم در آن بخوانند، چاه آبى كه حفر كرده است، درختى كه نشانده، آب جارى كه در اختیار مردم بگذارد و سنتّ نیكى كه بعد از وى به آن عمل كند.(5) پی نوشت: پی نوشت: (1). من لا یحضره الفقیه‏، ابن بابویه، محمد بن على‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏، قم،‏ 1413 قمری‏، چاپ دوم‏، ج ‏1، ص 181، باب (التعزیة و الجزع عند المصیبة و زیارة القبور و النوح و المأتم)؛ ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص 199، (ثواب زیارة قبر المؤمن)؛ جامع الأخبار، شعیری، محمد بن محمد، مطبعة حیدریة، نجف‏، بى تا، چاپ اول‏، 168، (الفصل الرابع و الثلاثون و المائة فی زیارة قبور المؤمنین). (2). الكافی، كلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر و آخوندى، محمد، دار الكتب الإسلامیة، تهران، ‏ ‏1407 قمری، چاپ چهارم، ج ‏6، ص 3، باب (فضل الولد)؛ الأمالی، ابن بابویه، محمد بن على‏، كتابچى‏، تهران، ‏‏1376 شمسی‏، چاپ ششم، ص 512، المجلس السابع و السبعون؛ بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، 1403 قمری‏، چاپ دوم، ج ‏6، ص 220، باب 8 (أحوال البرزخ و القبر و عذابه و سؤاله و سائر ما یتعلق بذلك). (3). روایات مربوط به سنّت حسنه وسیّئَة را در بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، 1403 قمری‏، چاپ دوم، ج‏68، ص 257، باب 72 (ثواب من سن سنة حسنة و ما یلحق الرجل بعد موته) مراجعه نمایید. (4). الخصال‏، ابن بابویه، محمد بن على‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، جامعه مدرسین‏، قم، 1362 شمسی، چاپ: اول‏‏، ج ‏1، ص 323، (ست خصال ینتفع بها المؤمن بعد موته)؛ بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، 1403 قمری‏، چاپ دوم، ج ‏6، ص 293، باب 10 (ما یلحق الرجل بعد موته من الأجر). (5). گردآوری از كتاب: پیام قرآن‏، مكارم شیرازى، ناصر، تهیه و تنظیم: جمعى از فضلاء، دار الكتب الاسلامیه‏، تهران‏، ‏1386 شمسی‏، چاپ نهم، ج 5، ص 376.